مسئولیت کیفری پزشکان
وقتی در جریان درمان، آسیبی جدی به بیمار وارد میشود، گاهی موضوع فقط جبران خسارت نیست. در برخی موارد، رفتار پزشک میتواند جنبه کیفری پیدا کند. به این نوع پاسخگویی، «مسئولیت کیفری پزشکان» گفته میشود.
مسئولیت کیفری پزشکان چیست؟
به زبان ساده، مسئولیت کیفری یعنی انجام کاری که قانون آن را جرم میداند و برای آن مجازات تعیین کرده است. این مجازات میتواند جریمه، محرومیت شغلی یا حتی حبس باشد.
در حوزه پزشکی، اصل بر این است که پزشک برای درمان تلاش میکند، نه آسیب زدن. اما اگر پزشک از حدود قانونی و حرفهای خارج شود، ممکن است مسئولیت کیفری برای او ایجاد شود.
مسئولیت کیفری پزشک معمولا در مواردی مطرح میشود که آسیب شدید یا مرگ بیمار رخ داده باشد و شائبه تخلف جدی وجود داشته باشد.
شرایط احراز مسئولیت کیفری پزشکان
برای تحقق مسئولیت کیفری پزشک، اصولا چند شرط اساسی باید وجود داشته باشد.
اول، وقوع جرم. یعنی عملی انجام شده باشد که در قانون جرم شناخته شده است، مانند بیاحتیاطی شدید یا انجام اقدام درمانی غیرمجاز.
دوم، ارتکاب تقصیر کیفری. تقصیر کیفری معمولاً به شکل بیاحتیاطی، بیمبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی بروز میکند. برای مثال، انجام جراحی بدون مجوز لازم یا بیتوجهی جدی به اصول ایمنی.
سوم، رابطه مستقیم بین عمل پزشک و نتیجه زیانبار. باید ثابت شود که آسیب یا فوت بیمار نتیجه همان رفتار پزشک بوده است.
نکته مهم این است که هر خطای پزشکی جرم محسوب نمیشود. بسیاری از خطاها ممکن است فقط مسئولیت مدنی یا انتظامی ایجاد کنند. مسئولیت کیفری معمولاً مربوط به موارد شدید و روشن است.
نقش رضایت آگاهانه در مسئولیت کیفری پزشکان
یکی از موضوعات مهم در مسئولیت کیفری پزشکان، رضایت آگاهانه بیمار است. اگر پزشک قبل از درمان، خطرات احتمالی را توضیح داده باشد و رضایت بیمار را گرفته باشد، در بسیاری از موارد از مسئولیت کیفری معاف میشود. البته این رضایت، پزشک را از پاسخگویی در برابر بیاحتیاطی یا تخلف فاحش نجات نمیدهد و در صورت بروز تخلف رضایت آگاهانه تاثیری ندارد.
فرآیند رسیدگی به مسئولیت کیفری پزشکان
رسیدگی به مسئولیت کیفری پزشکان در دادسرا و دادگاههای کیفری محل وقوع حادثه انجام میشود. در این مسیر، نظر کارشناسان پزشکی قانونی نقش بسیار مهمی دارد و بدون نظر تخصصی، معمولاً حکم صادر نمیشود.
در کنار دادگاه کیفری، ممکن است پرونده همزمان در سازمان نظام پزشکی نیز بررسی شود، اما این دو مسیر جدا از هم هستند و هرکدام کارکرد خاص خود را دارند.
هدف از مسئولیت کیفری، ترساندن یا تنبیه بیدلیل پزشکان نیست. قانون میخواهد از جان و سلامت مردم محافظت کند و در عین حال، اجازه ندهد اقدامات خطرناک یا خارج از چارچوب بدون پاسخ بماند.
در نهایت، آگاهی مردم از مسئولیت کیفری پزشکان باعث میشود بدانند چه زمانی موضوع درمان، جنبه جرم پیدا میکند. این آگاهی کمک میکند شکایتها آگاهانهتر مطرح شود و از برخوردهای احساسی جلوگیری گردد. حفظ اعتماد میان پزشک و بیمار، در گرو شناخت درست حقوق و تکالیف هر دو طرف است. پیشنهاد می شود قبل از هر گونه اقامه دعوی در دادسرا و هیات های انتظامی نظام پزشکی با وکیل متخصص ویژه حقوق پزشکی مشورت نمایید و از حقوق خود مطلع شوید.
متن به قلم همکار محترم، جناب آقای ماندگاری (کارآموز محترم کانون وکلای دادگستری مرکز) تنظیم شده است.