مسئولیت مدنی پرستاران
وقتی یک بیمار برای درمان به بیمارستان یا مرکز درمانی مراجعه میکند، انتظار دارد که خدمات درمانی با دقت و رعایت اصول حرفهای انجام شود. اما گاهی در جریان درمان، آسیبی به بیمار وارد میشود. در این شرایط، یکی از مهمترین پرسشها این است که آیا کادر درمان، بهویژه پرستاران، مسئول جبران این آسیب هستند یا خیر. پاسخ به این سؤال در حقوق، تحت عنوان «مسئولیت مدنی کادر درمان» بررسی میشود.
مسئولیت مدنی پرستاران چیست؟
به زبان ساده، مسئولیت مدنی یعنی هرگاه کسی به دیگری ضرر بزند، باید آن را جبران کند. این ضرر میتواند جسمی، مالی یا حتی روحی باشد. در حوزه درمان، اگر ثابت شود که آسیب واردشده به بیمار به دلیل قصور یا خطای کادر درمان بوده است، امکان مطالبه خسارت وجود دارد.
پرستاران نقش بسیار مهمی در روند درمان دارند. تزریق دارو، مراقبت از بیمار، کنترل علائم حیاتی، اجرای دستورات پزشکی و اقدامات تخصصی پرستاری بخشی از وظایف روزمره آنهاست. به همین دلیل، اگر در انجام این وظایف دقت لازم رعایت نشود و یا پروتکل های هر اقدامی به درستی و کامل انجام نگردد، ممکن است مسئولیت حقوقی و یا حتی مسئولیت کیفری برای پرستار ایجاد شود.
شرایط احراز مسئولیت حقوقی پرستاران
برای اینکه یک پرستار از نظر حقوقی مسئول شناخته شود، اصولا سه شرط اصلی باید وجود داشته باشد:
اول، ورود ضرر به بیمار. یعنی بیمار دچار آسیب شده باشد؛ مثلا بدتر شدن وضعیت جسمی، عارضه جدید یا طولانی شدن درمان.
دوم، خطا یا قصور پرستار. قصور یعنی انجام ندادن کاری که باید انجام می گرفته یا انجام نادرست آن. برای مثال، تزریق اشتباه دارو از نظر انتخاب داروی درست و یا دوز مناسب و… یا عدم مراقبت کافی از بیمار.
سوم، رابطه مستقیم بین خطا و ضرر. یعنی باید ثابت شود آسیبی که به بیمار وارد شده، نتیجه همان خطا بوده است، نه عامل دیگر. که برای اثبات مورد سوم که امری تخخصی است نیاز به دانش تخصصی علوم پزشکی می باشد.
آیا همه آسیب ها به معنای خطای پرستاری است؟
نکته مهم این است که هر آسیب پزشکی به معنی خطای پرستار نیست. گاهی عوارض درمان، حتی با رعایت کامل اصول حرفهای، اتفاق میافتد. در این موارد، اگر پرستار مطابق استانداردهای علمی و مقررات عمل کرده باشد، مسئولیتی متوجه او نخواهد بود.
در بررسی این موضوعات، معمولاً نظر کارشناس پزشکی قانونی یا کمیسیونهای تخصصی اهمیت زیادی دارد. این کارشناسان بررسی میکنند که آیا اقدامات انجامشده مطابق عرف و استانداردهای حرفهای بوده یا خیر.
کمبود پرستار و فشار کاری زیاد
از طرف دیگر، مردم باید بدانند که پرستاران اغلب در شرایط سخت کاری فعالیت میکنند؛ شیفتهای طولانی، کمبود نیرو و فشار روانی بالا از جمله شرایط سخت و زیان آور حرفه پرستاری بشمار می رود. قانون نیز این شرایط را در ارزیابی مسئولیت در نظر میگیرد. بنابراین، مسئولیت مدنی پرستار یک موضوع صفر و یک نیست و به شرایط هر پرونده بستگی دارد.
پیگیری قانونی مسئولیت مدنی پرستاران
برای بیماران و خانوادهها، آگاهی از این موضوع مهم است که راه قانونی پیگیری وجود دارد. مراجعه به سازمان نظام پزشکی، یا طرح شکایت در مراجع قضایی از مسیرهای پیشبینیشده در قانون است. البته توصیه میشود قبل از هر اقدام قضایی، از مشاوره حقوقی تخصصی ویژه حقوق پزشکی استفاده شود.
در نهایت، هدف از مسئولیت مدنی، تنبیه کادر درمان نیست، بلکه ایجاد تعادل بین حقوق بیمار و حفظ امنیت شغلی درمانگران است. آگاهی مردم از این مفاهیم، هم به کاهش سوءتفاهم ها کمک میکند و هم باعث میشود مطالبهگری به شکل درست و قانونی انجام شود.
اگر جامعه بداند چه زمانی حق مطالبه دارد و پرستاران هم از حدود مسئولیت خود آگاه باشند، نتیجه آن افزایش اعتماد، آرامش و کیفیت خدمات درمانی خواهد بود.