مسئولیت مدنی پزشکان
وقتی فردی به پزشک مراجعه میکند، هدفش دریافت درمان مناسب و بازگشت سلامتی است. اما گاهی نتیجه درمان مطابق انتظار پیش نمیرود و بیمار دچار آسیب میشود. در این شرایط، این پرسش مطرح میشود که آیا پزشک مسئول جبران این آسیب است یا خیر. پاسخ این سؤال در حقوق، تحت عنوان «مسئولیت مدنی پزشکان» بررسی میشود.
مسئولیت مدنی پزشکان چیست؟
به زبان ساده، مسئولیت مدنی یعنی هرکس به دیگری ضرر بزند، در صورت وجود شرایط قانونی، باید خسارت آن را جبران کند. در حوزه پزشکی، اگر ثابت شود آسیبی که به بیمار وارد شده ناشی از خطا یا قصور پزشک بوده، امکان مطالبه خسارت وجود دارد.
پزشک در برابر بیمار، تعهد به «درمان قطعی» ندارد، بلکه موظف است درمان را با دقت، دانش و رعایت اصول علمی انجام دهد. بنابراین، اگر پزشک تمام ضوابط حرفهای را رعایت کرده باشد، حتی اگر نتیجه درمان مطلوب نباشد، الزاماً مسئولیتی متوجه او نخواهد بود.
شرایط احراز مسئولیت مدنی پزشکان
برای اینکه پزشک از نظر حقوقی مسئول شناخته شود، معمولاً سه شرط اصلی باید وجود داشته باشد:
اول، ورود ضرر به بیمار. این ضرر میتواند جسمی، مالی یا حتی روحی باشد. مانند ایجاد عارضه جدید، تشدید بیماری یا طولانی شدن روند درمان.
دوم، خطا یا قصور پزشکی. قصور یعنی کوتاهی در انجام وظیفه یا انجام نادرست آن. برای مثال، تشخیص اشتباه بیماری، تجویز نادرست دارو، بیتوجهی به آزمایشات و رادیوگرافی ها یا انجام اقدام درمانی خارج از استانداردهای علمی روز دنیا.
سوم، وجود رابطه مستقیم بین خطا و ضرر. یعنی باید ثابت شود آسیبی که به بیمار وارد شده، نتیجه همان خطا بوده است، نه عامل دیگری مانند وضعیت خاص جسمی بیمار یا عوارض اجتنابناپذیر درمان.
آیا همیشه خطا و قصور در عارضه های پزشکی وجود دارد؟
نکته مهم این است که هر عارضه پزشکی به معنی خطای پزشک نیست. بسیاری از درمانها، بهویژه درمانهای پیچیده یا جراحیها، ذاتا با ریسک همراه هستند. اگر پزشک قبل از درمان، توضیحات لازم را داده و رضایت آگاهانه بیمار را گرفته باشد و همچنین درمان مطابق اصول انجام شده باشد، اصولا مسئولیتی متوجه پزشک نخواهد بود. در بررسی این پروندهها، نظر کارشناسان پزشکی قانونی و کمیسیونهای تخصصی نقش اساسی دارد. این مراجع بررسی میکنند که آیا اقدامات پزشک مطابق عرف پزشکی و دانش روز بوده یا خیر.
پیگیری قانونی مسئولیت مدنی پزشکان
از سوی دیگر، بیماران باید بدانند که مسیرهای قانونی برای پیگیری حقوقشان وجود دارد. مراجعه به سازمان نظام پزشکی، هیأتهای انتظامی پزشکی یا مراجع قضایی از راههای پیشبینیشده در قانون است. با این حال، استفاده از مشاوره حقوقی تخصصی ویژه حقوق پزشکی پیش از طرح شکایت، میتواند از بروز تنشهای غیرضروری جلوگیری کند.
در مقابل، قانون تلاش کرده است تعادلی میان حمایت از حقوق بیماران و حفظ امنیت شغلی پزشکان برقرار کند. هدف مسئولیت مدنی، برخورد احساسی یا مجازات بیدلیل پزشک نیست، بلکه بررسی منصفانه یک اتفاق درمانی است.
در نهایت، آگاهی مردم از مفهوم مسئولیت مدنی پزشکان باعث میشود انتظارات واقعبینانهتری از درمان داشته باشند. این آگاهی کمک میکند اختلافات به شکل درست و قانونی حل شود و اعتماد میان پزشک و بیمار حفظ گردد. افزایش شناخت حقوقی، به نفع سلامت جامعه و کیفیت خدمات درمانی است.
